फुटबॉलचा अनभिषिक्त सम्राट: महान खेळाडू पेले !
जग जिंकणारा फुटबॉलचा बादशहा – महान फुटबॉलपटूचा जीवनप्रवास !
• क्रीडा जगतात अशा काही मोजक्या व्यक्ती होऊन गेल्या , ज्यांनी केवळ स्वतःचा खेळच उंचावला नाही , तर त्या खेळाला एका नव्या उंचीवर नेऊन ठेवले. फुटबॉलच्या इतिहासात असेच एक अजरामर नाव म्हणजे ‘पेले’ (Pelé)
. ब्राझीलच्या या हिऱ्याने आपल्या जादुई खेळाच्या जोरावर जगभरातील कोट्यवधी क्रीडारसिकांच्या मनावर राज्य केले. पेले हे केवळ एक फुटबॉलपटू नव्हते, तर ते फुटबॉल या खेळाचे जागतिक प्रतीक (Global Icon) बनले. तीन वेळा फिफा विश्वचषक (FIFA World Cup) जिंकणारे ते जगातील एकमेव खेळाडू आहेत.
• पेले यांचा जन्म २३ ऑक्टोबर १९४०
रोजी ब्राझीलमधील मिनास गेराइस येथील ‘ट्रेस कोराकोस’ या छोट्या गावात झाला. त्यांचे पूर्ण नाव एड्सन अरांतेस दो नासिमेंतो (Edson Arantes do Nascimento)
असे होते. त्यांचे वडील ‘डोंडीनियो’ हेसुद्धा स्थानिक पातळीवर फुटबॉल खेळायचे.
• पेले यांचे बालपण अत्यंत गरिबीत गेले. त्यांच्याकडे फुटबॉल खरेदी करण्यासाठी पैसे नव्हते, म्हणून ते जुने मोजे (Socks) एकत्र करून, त्यात वर्तमानपत्राचे कागद भरून त्याचा चेंडू बनवायचे आणि रस्त्यावर अनवाणी पायाने फुटबॉल खेळायचे. कुटुंबाला हातभार लावण्यासाठी त्यांनी लहान वयात चहाच्या दुकानात आणि रेल्वे स्टेशनवर बूट पॉलिश करण्याचे कामही केले.
• लहानपणी त्यांना घरात ‘डिको’ (Dico) या नावाने हाक मारली जायची. शाळेत असताना त्यांचे आवडते फुटबॉल खेळाडू ‘बिले’ (Bile) यांच्या नावाचा उच्चार ते चुकून ‘पेले’ असा करायचे. त्यामुळे त्यांच्या मित्रांनी त्यांची थट्टा करण्यासाठी त्यांना ‘पेले’ म्हणायला सुरुवात केली. सुरुवातीला एड्सन यांना हे नाव अजिबात आवडत नव्हते आणि त्यामुळे त्यांचे मित्रांशी भांडणही व्हायचे. परंतु, पुढे जाऊन याच नावाने इतिहास रचला आणि हे नाव जगातील सर्वात लोकप्रिय नाव बनले.
• पेले यांच्यातील उपजत कौशल्य ब्राझीलचे माजी खेळाडू वाल्डेमार डी ब्रिटो यांनी ओळखले. त्यांनी अवघ्या १५ वर्षांच्या पेलेंना ब्राझीलमधील प्रसिद्ध ‘सँटोस एफसी’ (Santos FC)
या क्लबमध्ये आणले. १९५६ मध्ये पेलेंनी सँटोससाठी व्यावसायिक पदार्पण केले आणि आपल्या पहिल्याच मॅचमध्ये गोल डागला. त्यांनी जवळपास दोन दशके (२० वर्षे) सँटोस क्लबचे प्रतिनिधित्व केले आणि क्लबला अनेक राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय विजेतेपदे मिळवून दिली.
• १९५८ मध्ये स्वीडन येथे झालेल्या फिफा विश्वचषक स्पर्धेत अवघ्या १७ वर्षांच्या
पेलेंनी ब्राझीलच्या राष्ट्रीय संघातून पदार्पण केले. • त्यांनी वेल्सविरुद्ध आपला पहिला विश्वचषक गोल केला, ज्यामुळे ते विश्वचषकात गोल करणारे सर्वात तरुण खेळाडू ठरले.
• स्वीडनविरुद्धच्या फायनल मॅचमध्ये त्यांनी दोन अप्रतिम गोल करून ब्राझीलला त्यांचे पहिले विश्वविजेतेपद
मिळवून दिले. या सामन्यानंतर १७ वर्षांचा हा मुलगा मैदानावरच रडला आणि संपूर्ण जगाने एका नव्या सम्राटाचा उदय पाहिला.
• तीन विश्वचषक जिंकण्याचा महाविक्रम (1958, 1962, 1970)
पेले हे फुटबॉलच्या इतिहासातील एकमेव असे खेळाडू आहेत, ज्यांनी आपल्या देशाला ३ वेळा फिफा विश्वचषक
जिंकून दिला. • १९५८ विश्वचषक: ब्राझीलला पहिले विजेतेपद मिळवून दिले आणि स्वतःला जागतिक पातळीवर सिद्ध केले.• १९६२ विश्वचषक: या विश्वचषकात पेले जबरदस्त फॉर्ममध्ये होते, परंतु सुरुवातीच्या सामन्यातच ते दुखापतग्रस्त (Injured) झाले. तरीही गॅरिंचा आणि इतर सहकाऱ्यांच्या मदतीने ब्राझीलने पुन्हा एकदा विश्वविजेतेपदावर नाव कोरले.• १९७० विश्वचषक:
१९६६ च्या विश्वचषकात विरोधी खेळाडूंनी पेले यांना टार्गेट करून दुखापत केली होती, ज्यामुळे ब्राझील बाहेर पडला. पेले यांनी निवृत्तीचा विचार केला होता, पण १९७० मध्ये ते पुन्हा परतले. मेक्सिकोमध्ये झालेल्या या विश्वचषकात पेले यांनी इटलीविरुद्ध फायनलमध्ये अप्रतिम गोल केला आणि ब्राझीलला तिसऱ्यांदा जगज्जेता बनवले. या विजयानंतर पेले यांना फुटबॉलचे ‘राजे’ (The King) म्हणून घोषित करण्यात आले.
• पेले हे केवळ गोल करणारे खेळाडू नव्हते, तर ते मैदानावरील एक रणनीतीकार होते.
- अष्टपैलूत्व (Versatility): ते दोन्ही पायांनी तितक्याच ताकदीने चेंडू किक करू शकत होते. त्यांची उंची माध्यम असली, तरी हवेत उडी मारून हेडिंग (Heading) द्वारे गोल करण्यात ते पटाईत होते.
- बायसिकल किक (Bicycle Kick): पेलेंनी लोकप्रिय केलेली ‘बायसिकल किक’ (हवेत उलटे उडी मारून गोल करणे) आजही फुटबॉलमधील सर्वात प्रेक्षणीय कला मानली जाते.
- मैदानावरील दृष्टी (Vision): चेंडू आपल्या सहकाऱ्याला कधी आणि कसा पास करायचा, याचे अचूक गणित त्यांच्या डोक्यात असायचे.
- पेलेंचे जागतिक विक्रम आणि आकडेवारी (Unmatchable Records)पेले यांच्या नावावर अनेक असे विक्रम आहेत, जे मोडणे आजही अशक्य वाटते: [1]प्रमुख विक्रम आणि सांख्यिकीतपशील / संख्याएकूण खेळलेले सामने १,३६३ सामनेएकूण केलेले गोल १,२८१ गोल (फिफा आणि इतर मान्यताप्राप्त सामन्यांसह)विश्वचषक विजेतेपदे ३ वेळा (1958, 1962, 1970) – जगातील एकमेव खेळाडूकारकिर्दीतील एकूण हॅटट्रिक ९२ हॅटट्रिकशतकातील सर्वोत्कृष्ट ॲथलीट १९९९ मध्ये आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक समितीने (IOC) हा बहुमान दिला
• पेले हे केवळ ब्राझीलचे राहिले नव्हते, ते संपूर्ण जगाचे ‘ब्लॅक पर्ल’ (Black Pearl)
किंवा ‘ब्लॅक डायमंड’
बनले होते. १९६० च्या दशकात पेलेंची लोकप्रियता इतकी प्रचंड होती की, नायजेरियातील गृहयुद्धादरम्यान पेलेंचा सामना पाहण्यासाठी दोन्ही बाजूंनी ४८ तासांचा युद्धविराम (Ceasefire) पुकारला होता, जेणेकरून सर्वांना पेलेंचा खेळ शांततेत पाहता येईल.
• १९७५ मध्ये त्यांनी अमेरिकेच्या न्यू यॉर्क कॉसमॉस (New York Cosmos)
क्लबकडून खेळण्याचा निर्णय घेतला. यामुळे अमेरिकेत फुटबॉल (सॉकर) हा खेळ कमालीचा लोकप्रिय झाला. खेळातून निवृत्त झाल्यानंतर त्यांनी युनिसेफ (UNICEF) चे सदिच्छा दूत म्हणून काम केले आणि ब्राझीलचे क्रीडामंत्री म्हणूनहीजबाबदारी सांभाळली.
• वयाच्या ८२ व्या वर्षी, २९ डिसेंबर २०२२
रोजी कॅन्सरशी (Colon Cancer) प्रदीर्घ लढा दिल्यानंतर या महान जादूगाराने जगाचा निरोप घेतला. त्यांच्या निधनाने संपूर्ण जगावर शोककळा पसरली आणि ब्राझील सरकारने देशात तीन दिवसांचा राष्ट्रीय शोक घोषित केला होता.
• पेले आज आपल्यात नसले, तरी त्यांनी सोडलेला फुटबॉलचा वारसा आणि त्यांनी रचलेले इतिहास अजरामर आहेत. आज मेस्सी, रोनाल्डो किंवा नेमार यांसारखे आधुनिक दिग्गज जेव्हा मैदानावर जादू दाखवतात, तेव्हा त्यांची तुलना नेहमी पेलेंच्या महानतेशी केली जाते.
• गरीब गल्लीतून सुरू झालेला पेलेंचा प्रवास जागतिक क्रीडा जगताचा सुवर्ण इतिहास बनला. त्यांनी दाखवून दिले की, जर तुमच्याकडे जिद्द, कठोर परिश्रम आणि आपल्या कलेवर निष्ठा असेल, तर फाटके मोजे पायात घालूनही तुम्ही जग जिंकू शकता. पेले हे केवळ एक खेळाडू नव्हते, तर ते फुटबॉल या सुंदर खेळाचे हृदय होते. जोपर्यंत जगात फुटबॉल खेळला जाईल, तोपर्यंत ‘किंग पेले’ यांचे नाव आदराने घेतले जाईल.